Xülasə. Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində dini müxtəliflik və tolerantlıq tarixi, siyasi və mədəni amillərin təsiri altında formalaşmış mühüm ictimai fenomendir. Bu region tarixən müxtəlif dinlərin və konfessiyaların — xristianlığın katolik, pravoslav və protestant qollarının, eləcə də yəhudilik və islamın — yanaşı mövcud olduğu coğrafi məkan kimi tanınır. Avstriya, Polşa, Çexiya, Slovakiya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan və Baltik ölkələri kimi dövlətlərdə dini mənzərə tarixi köklərə, miqrasiya proseslərinə və siyasi dəyişikliklərə bağlı olaraq fərqli xüsusiyyətlər nümayiş etdirir. Sovet dövrü və kommunist idarəçiliyi bir çox Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində dini institutların fəaliyyətini məhdudlaşdırmış, dinin ictimai rolu zəiflədilmişdir. Lakin 1990-cı illərdən sonra demokratik islahatların genişlənməsi ilə dini azadlıqların bərpası və dini icmaların yenidən fəallaşması müşahidə olunmuşdur. Bu proseslər dini müxtəlifliyin artmasına, həmçinin, tolerantlıq siyasətlərinin formalaşmasına təkan vermişdir. Müasir dövrdə Avropa İttifaqının insan hüquqları, vicdan və din azadlığı prinsipləri region ölkələrində tolerantlıq mədəniyyətinin güclənməsinə mühüm töhfə verir. Eyni zamanda miqrasiya, multikulturalizm və qloballaşma dini müxtəlifliyi daha da genişləndirərək yeni çağırışlar və imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, bəzi ölkələrdə dini ayrıseçkilik, radikalizm və etnik-dini gərginliklər mövcud olaraq qalır ki, bu da davamlı dialoq, maarifləndirmə və inklüziv siyasətlərin vacibliyini artırır. Nəticə etibarilə, Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində dini müxtəliflik və tolerantlıq demokratik inkişafın, sosial sabitliyin və mədəni harmoniyanın mühüm şərti kimi qiymətləndirilir.

Açar sözlər: Mərkəzi və Şərqi Avropa, dini müxtəliflik, dini tolerantlıq, multikulturalizm, din azadlığı, vicdan azadlığı, dini plüralizm, konfessiyalararası dialoq

ONLAYN OXU